Siêu âm ổ bụng: Các bác sĩ đang tìm kiếm điều gì?
Bởi Bác sĩ Phạm Văn Thời - Family Medical Practice
Khi bác sĩ chỉ định siêu âm ổ bụng, lẽ tự nhiên bạn sẽ tự hỏi họ đang muốn kiểm tra điều gì. Nói một cách đơn giản, đây là một chỉ định cận lâm sàng rất phổ biến, cho phép các bác sĩ quan sát các cơ quan bên trong ổ bụng. Phương pháp này an toàn, không gây đau đớn và không sử dụng tia xạ (bức xạ ion hóa).
Việc hiểu rõ mục đích khảo sát của xét nghiệm này có thể giúp bạn cảm thấy thoải mái hơn và bớt lo lắng.
Quá trình siêu âm ổ bụng diễn ra như thế nào?
Siêu âm ổ bụng sử dụng sóng âm để tạo ra hình ảnh của các cơ quan nội tạng. Trong quá trình thực hiện, một thiết bị cầm tay nhỏ (đầu dò siêu âm) sẽ được di chuyển trên vùng bụng với sự hỗ trợ của một lớp gel chuyên dụng. Đây là một quy trình không xâm lấn và thường diễn ra trong thời gian ngắn.
Dù thực hiện đơn giản, siêu âm có thể cung cấp những thông tin giá trị về nhiều cơ quan cùng một lúc.
Những cơ quan nào được khảo sát?
Các bác sĩ thường khảo sát gan, túi mật, thận, tuyến tụy và lách. Trong một số trường hợp, một số đoạn ruột và các mạch máu lớn cũng có thể được quan sát thấy. Mỗi cấu trúc này đều cung cấp những thông tin hữu ích, giúp giải thích các triệu chứng lâm sàng hoặc phát hiện các biến đổi ở giai đoạn sớm.
- Gan: Là một trong những cơ quan trọng yếu được đánh giá. Các bác sĩ sẽ tìm kiếm những thay đổi do gan nhiễm mỡ, các dấu hiệu xơ gan giai đoạn sớm, hoặc bất kỳ khối u bất thường nào.
- Túi mật: Là một trọng tâm khảo sát phổ biến khác, vì cơ quan này thường liên quan đến tình trạng đau bụng. Siêu âm rất hiệu quả trong việc phát hiện sỏi mật hoặc tình trạng viêm túi mật.
- Thận: Được đánh giá để tìm sỏi hoặc tình trạng tắc nghẽn đường tiểu (ứ nước), giúp giải thích nguyên nhân gây đau hoặc nhiễm trùng đường tiết niệu.
- Tuyến tụy: Có thể khó quan sát hơn do vị trí giải phẫu bị che khuất, nhưng các bác sĩ vẫn sẽ đánh giá để tìm kiếm tình trạng viêm hoặc các bất thường khác khi có thể.
- Lách: Cũng được kiểm tra, và nếu lách to, đó có thể là dấu hiệu gợi ý tình trạng nhiễm trùng hoặc một số bệnh lý về máu.
Ngoài ra, các bác sĩ cũng kiểm tra lướt qua các mạch máu lớn, đặc biệt là động mạch chủ bụng, để phát hiện tình trạng giãn bất thường (phình động mạch). Mặc dù bệnh nhân không phải lúc nào cũng nhận thức được bước kiểm tra này, nhưng đôi khi nó có thể mang lại những phát hiện quan trọng, thậm chí cứu sống người bệnh.
Siêu âm có thể phát hiện các vấn đề về ruột không?
Siêu âm có thể cung cấp một số thông tin về ruột, mặc dù đây không phải là phương pháp chẩn đoán chính yếu cho các bệnh lý đường ruột. Trong một số trường hợp, siêu âm có thể cho thấy các dấu hiệu viêm, tình trạng dày thành ruột hoặc tắc nghẽn (tắc ruột). Phương pháp này đặc biệt hữu ích khi nghi ngờ các bệnh lý cấp cứu như viêm ruột thừa. Tuy nhiên, khí trong ruột có thể làm cản âm và hạn chế tầm nhìn, vì vậy bệnh nhân có thể vẫn cần thực hiện thêm các chẩn đoán hình ảnh khác.
Khi nào cần chỉ định Siêu âm ổ bụng?
Siêu âm ổ bụng thường được chỉ định khi bệnh nhân có các triệu chứng như đau bụng (cấp tính hoặc mãn tính), cũng như đầy hơi hoặc chướng bụng, khó tiêu.
Nó cũng rất hữu ích khi có các kết quả xét nghiệm máu bất thường, đặc biệt liên quan đến chức năng gan hoặc thận, giúp bác sĩ xác định các nguyên nhân tiềm ẩn.
Trong nhiều trường hợp, siêu âm được thực hiện khi bác sĩ nghi ngờ các bệnh lý liên quan đến các cơ quan trong ổ bụng, bao gồm:
- Các bệnh lý về gan như gan nhiễm mỡ hoặc xơ gan.
- Sỏi mật hoặc các bệnh lý đường mật.
- Sỏi thận hoặc tắc nghẽn đường tiết niệu.
Xét nghiệm này cũng có thể được sử dụng để đánh giá thêm trong các tình huống như vàng da, nghi ngờ có khối u trong ổ bụng, hoặc khi lo ngại có dịch (tràn dịch màng bụng) hoặc nhiễm trùng ổ bụng.
Bên cạnh đó, siêu âm ổ bụng thường được đưa vào các gói khám sức khỏe định kỳ hoặc được sử dụng để theo dõi tiến triển của các bệnh lý đã biết theo thời gian.
Vì tính chất an toàn, không xâm lấn và dễ tiếp cận, siêu âm thường được sử dụng làm phương pháp chẩn đoán hình ảnh "đầu tay" trong rất nhiều tình huống lâm sàng.
Phương pháp này có hạn chế nào không?
Giống như bất kỳ xét nghiệm y khoa nào, siêu âm cũng có những hạn chế nhất định. Các yếu tố như thể trạng người bệnh (lớp mỡ thành bụng dày) hoặc lượng khí trong ruột có thể ảnh hưởng đến độ rõ nét khi quan sát một số cơ quan. Khi cần đánh giá chi tiết hơn, các phương pháp chẩn đoán hình ảnh bổ sung chuyên sâu như chụp cắt lớp vi tính (CT) hoặc chụp cộng hưởng từ (MRI) có thể được chỉ định.
Lời kết
Siêu âm ổ bụng có thể được xem như bước quan sát đầu tiên vào bên trong cơ thể. Nó giúp phát hiện sớm các vấn đề tiềm ẩn và định hướng cho các bước chăm sóc, điều trị tiếp theo. Việc hiểu rõ mục đích của xét nghiệm này có thể giúp trải nghiệm khám bệnh trở nên nhẹ nhàng và bớt lo lắng hơn.
Bác sĩ Phạm Văn Thời là bác sĩ chẩn đoán hình ảnh tại Phòng Khám Gia Đình (Family Medical Practice) ở Thành phố Hồ Chí Minh, với hơn 20 năm kinh nghiệm trong lĩnh vực siêu âm và chẩn đoán hình ảnh.
Ông tốt nghiệp Bác sĩ Y khoa loại Giỏi tại Đại học Y Dược TP.HCM và hoàn thành khóa đào tạo chuyên sâu về siêu âm và chẩn đoán hình ảnh tại Đại học Y khoa Phạm Ngọc Thạch. Bác sĩ Thời cũng sở hữu Chứng chỉ Quốc tế về Chẩn đoán Hình ảnh Cơ bản (Radiology Fundamentals) do tổ chức Radiology Across Borders phối hợp với Chương trình Phát triển Chuyên môn Liên tục của Đại học British Columbia (UBC) cấp.
Bác sĩ Thời được biết đến với phong cách làm việc cẩn thận, tỉ mỉ cùng cam kết mang lại kết quả chẩn đoán hình ảnh chính xác, chất lượng cao nhằm hỗ trợ tốt nhất cho công tác chăm sóc và điều trị bệnh nhân.
FMP Healthcare Group vận hành các trung tâm y tế tại các thành phố lớn bao gồm HCM City, Hà Nội và Đà Nẵng, cung cấp tư vấn với bác sĩ quốc tế, trung tâm khám sức khỏe và dịch vụ xe cấp cứu khẩn cấp.
Hãy đến Phòng Khám Gia Đình (Family Medical Practice) tại Thành phố Hồ Chí Minh để được thăm khám và tư vấn trực tiếp với Bác sĩ Phạm Văn Thời.
Để đặt lịch hẹn, vui lòng gọi: (028) 3744 2000 (FMP - Thảo Điền)
Hoặc gửi email đến: d2.reception@vietnammedicalpractice.com
