Không chỉ là “mệt mỏi”: Hiểu về thiếu máu do thiếu sắt
Bác sĩ Chiba – Family Medical Practice
Bạn có thường xuyên cảm thấy mệt mỏi ngay cả sau một đêm ngủ đủ giấc? Bạn có bị khó thở sau khi vận động nhẹ, hoặc thậm chí muốn cắn một viên đá lạnh mà không rõ lý do? Những dấu hiệu thường bị bỏ qua này có thể cho thấy thiếu máu do thiếu sắt.
Thiếu máu do thiếu sắt là gì?
Thiếu máu do thiếu sắt (IDA), loại thiếu máu phổ biến nhất trên toàn cầu, xảy ra do không đủ sắt để tạo ra các tế bào hồng cầu khỏe mạnh. Sắt rất cần thiết cho hemoglobin, một protein vận chuyển oxy trong hồng cầu. Khi thiếu sắt, mức hemoglobin giảm, việc vận chuyển oxy bị ảnh hưởng và các triệu chứng xuất hiện. Tình trạng này thường phát triển từ từ, bắt đầu bằng “thiếu sắt tiềm ẩn” - khi dự trữ sắt thấp trước khi hemoglobin giảm. Nhiều người bị mệt mỏi mạn tính không nhận ra rằng họ có thể hưởng lợi từ việc bổ sung sắt ngay cả trước khi thiếu máu thực sự phát triển.
Bạn có nhận ra những triệu chứng này không?
Các triệu chứng thường bắt đầu nhẹ và nặng dần theo thời gian:
- Mệt mỏi kéo dài và thiếu năng lượng, ngay cả khi đã nghỉ ngơi
- Đau đầu và chóng mặt thường xuyên
- Pica: thèm những thứ không phải thực phẩm như đá hoặc đất
- Hội chứng chân không yên (RLS)
- Khó thở khi hoạt động
- Nhịp tim nhanh (tachycardia)
- Da nhợt nhạt
- Các dấu hiệu khác: đau lưỡi, móng giòn, rụng tóc, ngứa da, loét miệng và không chịu được lạnh
Ai có nguy cơ thiếu máu do thiếu sắt?
Mặc dù bất kỳ ai cũng có thể mắc IDA, một số nhóm có nguy cơ cao hơn do mất máu, lượng sắt thấp hoặc hấp thu kém:
- Phụ nữ trong độ tuổi sinh sản: Kinh nguyệt nhiều, thường do u xơ hoặc polyp, là nguyên nhân chính. Một nghiên cứu tại Việt Nam năm 2009 ghi nhận tỷ lệ 5,4% ở nhóm này.
- Phụ nữ mang thai và sau sinh: Nhu cầu sắt tăng cao trong thai kỳ, cần khoảng 1.200 mg.
- Người có bệnh lý hoặc phẫu thuật đường tiêu hóa: Loét, IBD, bệnh celiac và phẫu thuật giảm cân có thể gây mất máu hoặc hấp thu kém.
- Người ăn chay và thuần chay: Chế độ ăn ít sắt sinh khả dụng làm tăng nguy cơ.
- Người cao tuổi: Thường bị ảnh hưởng do bệnh mạn tính hoặc giảm hấp thu.
Vì sao không nên bỏ qua
Nếu không được điều trị, IDA có thể gây biến chứng nghiêm trọng. Trong thai kỳ, nguy cơ kết quả xấu cho mẹ và bé tăng cao. Ở người cao tuổi, có thể ảnh hưởng đến nhận thức và chức năng hằng ngày. Trường hợp nặng có thể dẫn đến tim to hoặc suy tim. Khởi phát đột ngột ở người lớn có thể là dấu hiệu ung thư đường tiêu hóa - cần được đánh giá kịp thời.
Chẩn đoán, điều trị và phòng ngừa
Chẩn đoán thiếu máu do thiếu sắt
Nếu bạn nghi ngờ IDA, hãy tham khảo ý kiến bác sĩ. Chẩn đoán bao gồm xét nghiệm máu như công thức máu toàn bộ và ferritin huyết thanh, chỉ số quan trọng phản ánh dự trữ sắt của cơ thể và có thể phát hiện thiếu hụt trước khi thiếu máu xuất hiện.
Điều trị thiếu máu do thiếu sắt
Điều trị bắt đầu bằng việc giải quyết nguyên nhân nền. Bổ sung sắt đường uống thường là lựa chọn đầu tiên, kéo dài trong vài tháng để phục hồi dự trữ sắt. Tác dụng phụ như buồn nôn hoặc táo bón khá phổ biến nhưng có thể kiểm soát bằng điều chỉnh liều hoặc đổi dạng thuốc.
Phòng ngừa qua chế độ ăn
Chế độ ăn cũng rất quan trọng. Tăng cường thực phẩm giàu sắt (thịt, đậu, rau lá xanh, ngũ cốc tăng cường). Vitamin C giúp tăng hấp thu, trong khi trà, cà phê và sản phẩm từ sữa làm giảm hấp thu. Mặc dù chỉ ăn uống hiếm khi đảo ngược được tình trạng thiếu hụt, nhưng giúp duy trì mức sắt sau điều trị.
Sức khỏe của bạn rất quan trọng
Đừng bỏ qua tình trạng mệt mỏi kéo dài hoặc các dấu hiệu khác. Chẩn đoán và điều trị sớm thiếu máu do thiếu sắt có thể cải thiện đáng kể chất lượng cuộc sống và ngăn ngừa biến chứng. - Family Medical Practice
Bác sĩ Chiba Hiroshi là Bác sĩ Gia đình người Nhật với 20 năm kinh nghiệm làm việc tại Nhật Bản và Campuchia, chuyên về chăm sóc ban đầu, y học du lịch và cấp cứu. Ông tốt nghiệp Trường Y Đại học Tohoku năm 1998 và nhận bằng Tiến sĩ Lão khoa năm 2004. Ông tư vấn nhiều vấn đề sức khỏe cho mọi nhóm tuổi. Các lĩnh vực chuyên môn và quan tâm khác bao gồm bệnh truyền nhiễm, kiểm soát nhiễm khuẩn và giáo dục y khoa.
FMP Healthcare Group vận hành các trung tâm y tế tại các thành phố lớn bao gồm HCMC, Hà Nội và Đà Nẵng, cung cấp dịch vụ khám với bác sĩ quốc tế, trung tâm kiểm tra sức khỏe và dịch vụ cấp cứu bằng xe cứu thương.
FMP Hanoi mở cửa 24/7 tại 298I Kim Mã Street, Ngọc Hà Ward, Hà Nội.
Để đặt lịch hẹn, vui lòng gọi: (024).3843.0784
Hoặc liên hệ qua WhatsApp, Viber hoặc Zalo: +84.944.43.1919
Hoặc email: hanoi@vietnammedicalpractice.com
