MÀN HÌNH KHÔNG PHẢI LÀ “SỰ THAY THẾ” CỦA BẠN
Bởi Dr. Jonathan – Family Medical Practice
Căng thẳng và đau đớn là một phần của cuộc sống chúng ta, và điều này bắt đầu từ rất sớm. Khi trưởng thành và phát triển về nhận thức cũng như cảm xúc, chúng ta học cách đối mặt với chúng. Chúng ta học được điều này nhờ sự hướng dẫn và hỗ trợ của cha mẹ. Khi được ôm, được trò chuyện và được an ủi, chúng ta học cách tự an ủi bản thân và cách đối phó với những tình huống căng thẳng và đau đớn khi lớn lên.
Ngày nay, thật không may, một số cha mẹ tìm đến “cách dễ dàng” là sử dụng màn hình để dỗ dành con. Chúng có thể hiệu quả trong ngắn hạn, nhưng gây ra hậu quả nghiêm trọng trong dài hạn.
Việc liên tục đưa điện thoại hoặc máy tính bảng cho em bé hoặc trẻ nhỏ trong lúc căng thẳng (tiêm vaccine, ăn vạ, phòng chờ, buồn chán, giờ đi ngủ) sẽ huấn luyện não bộ phụ thuộc vào màn hình để điều chỉnh cảm xúc. Theo thời gian, trẻ trở nên phụ thuộc vào màn hình và không thể tự làm dịu nếu không có chúng.
Vì sao màn hình đặc biệt rủi ro đối với khả năng tự làm dịu
Màn hình được thiết kế để chiếm giữ sự chú ý và hệ thống phần thưởng của não bộ. Chúng được tạo ra để gây nghiện. Màu sắc rực rỡ, chuyển động nhanh, âm thanh và sự mới lạ kích hoạt phản ứng dopamine mạnh mẽ. Đối với não bộ đang phát triển, đây là một yếu tố điều chỉnh tâm trạng cực kỳ mạnh.
Khi màn hình được sử dụng trong lúc trẻ đang khó chịu, não bộ trẻ học rằng: “Khi mình cảm thấy tệ, mình cần màn hình để cảm thấy tốt hơn.”
Khi em bé và trẻ nhỏ sử dụng màn hình để được an ủi, chúng không phát triển kỹ năng tự làm dịu nội tại hay khả năng tự điều chỉnh.
Khả năng tự điều chỉnh phát triển thông qua sự đồng điều chỉnh—thông qua tiếp xúc con người với cha mẹ: được bế, nghe giọng nói nhẹ nhàng, giao tiếp bằng mắt với cha mẹ yêu thương, và cảm nhận nhịp đung đưa êm ái trong vòng tay của mẹ hoặc cha.
Khi màn hình thay thế người chăm sóc trong lúc trẻ căng thẳng, hệ thần kinh của trẻ được làm dịu từ bên ngoài, không phải từ bên trong. Trẻ không thực hành việc tự bình tĩnh—màn hình làm điều đó thay cho trẻ. Những em bé thường xuyên được dỗ bằng màn hình sẽ không phát triển khả năng chịu đựng cảm xúc. Chúng không học cách quản lý sự thất vọng hay kiểm soát xung động. Màn hình không giúp trẻ xử lý cảm xúc; chúng khiến trẻ né tránh cảm xúc đó.
Sự nghiện/phụ thuộc vào màn hình này sẽ trở nên tệ hơn theo thời gian:
- Trẻ sẽ ăn vạ ngày càng dữ dội khi bị lấy màn hình đi.
- Trẻ sẽ không thể bình tĩnh nếu không có điện thoại hoặc máy tính bảng.
- Sự buồn chán hoặc thậm chí thất vọng nhỏ cũng khiến trẻ “bùng nổ.”
Đây không phải là “hành vi xấu.” Đây là nghiện.
Khi người chăm sóc ở bên trong lúc trẻ đau đớn hoặc sợ hãi, trẻ học được:
“Mình an toàn.”
“Mình có thể vượt qua những cảm xúc khó khăn.”
“Cha mẹ giúp mình điều chỉnh.”
Khi màn hình thay thế cha mẹ, trẻ học được:
“Sự an ủi của mình phụ thuộc vào màn hình.”
“Mình không thể kiểm soát cảm xúc nếu không có màn hình.”
“Cha mẹ không ở đó để hỗ trợ mình.”
Đúng—màn hình có hiệu quả, nhưng đó là vì chúng làm quá tải hệ thần kinh. Về lâu dài, điều này gây hại nghiêm trọng cho sức khỏe cảm xúc, khả năng phục hồi và sự phát triển toàn diện của trẻ.
Cha mẹ cần làm gì thay thế
- Đối với trẻ sơ sinh (0–12 tháng): Trẻ sơ sinh điều chỉnh thông qua cơ thể, không phải logic. Hãy bế ẵm và da kề da, đung đưa nhẹ nhàng, dùng giọng nói nhỏ và êm dịu, hát hoặc ngân nga, và sử dụng núm ti giả nếu phù hợp. Những điều này xây dựng khả năng não bộ bình tĩnh khi có hỗ trợ, và sau này trở thành khả năng tự làm dịu.
- Đối với trẻ nhỏ (1–3 tuổi): Trẻ đang học về cảm xúc nhưng chưa thể tự quản lý. Hãy làm điều này: lại gần về mặt thể chất, gọi tên cảm xúc (“Con đang sợ” / “Con đang giận”), giữ giọng nói chậm và bình tĩnh, cùng nhau hít thở, cho phép trẻ khóc mà không vội “sửa chữa.” Điều này dạy rằng cảm xúc có thể chịu đựng được và chỉ là tạm thời.
- Đối với trẻ mẫu giáo (3–5 tuổi): Trẻ có thể bắt đầu thực hành kỹ năng đối phó. Hãy giúp trẻ bằng cách chuẩn bị ngắn gọn trước các sự kiện căng thẳng, trò chuyện lại về cảm xúc sau đó, sử dụng hít thở hoặc bóp tay, và dùng sách, đồ chơi hoặc trí tưởng tượng—không phải màn hình—để đánh lạc hướng.
Làm gì khi tiêm vaccine hoặc làm thủ thuật y tế
Hãy bế trẻ. Giữ bình tĩnh—phản ứng của trẻ bị ảnh hưởng mạnh bởi cha mẹ. Nếu cha mẹ lo lắng, trẻ sẽ càng lo lắng hơn. Thừa nhận nỗi đau hoặc nỗi sợ (“Mẹ biết có thể sẽ đau. Mẹ ở đây với con.”), cùng nhau hít thở, và khen ngợi sự cố gắng—không phải “sự dũng cảm.”
Những trẻ được hỗ trợ theo cách này sẽ phục hồi căng thẳng tốt hơn và có khả năng phục hồi cảm xúc tốt hơn theo thời gian.
Màn hình có thể làm trẻ bình tĩnh nhanh chóng, nhưng chúng không dạy cách đối phó. Khi màn hình được dùng để thay thế sự an ủi của cha mẹ, trẻ trở nên phụ thuộc vào kích thích bên ngoài thay vì phát triển khả năng điều chỉnh cảm xúc. Sự hiện diện, chạm, giọng nói bình tĩnh và sự công nhận cảm xúc xây dựng khả năng phục hồi và kỹ năng tự làm dịu suốt đời. Sự yên lặng ngắn hạn không phải mục tiêu—những đứa trẻ khỏe mạnh về cảm xúc và có khả năng phục hồi mới là mục tiêu.
Dr. Jonathan Halevy là bác sĩ nhi khoa với đào tạo và kinh nghiệm quốc tế sâu rộng. Tốt nghiệp Trường Y Sackler danh tiếng thuộc Đại học Tel Aviv, ông đã phát triển chuyên môn sâu trong chăm sóc sức khỏe trẻ em với nhiều tình trạng nhi khoa khác nhau. Dr. Halevy cung cấp tư vấn nhi khoa toàn diện, chăm sóc dự phòng và hướng dẫn nhằm hỗ trợ sự phát triển và sức khỏe của trẻ. Ông được biết đến với việc kết nối với phụ huynh thông qua các buổi nói chuyện giáo dục và tài liệu hướng dẫn để giúp gia đình đưa ra quyết định chăm sóc sức khỏe đúng đắn cho con.
FMP Healthcare Group vận hành các trung tâm y tế tại các thành phố lớn bao gồm HCMC, Hà Nội và Đà Nẵng, cung cấp tư vấn với bác sĩ quốc tế, trung tâm khám sức khỏe và dịch vụ xe cấp cứu.
Hãy đến FMP Diamond Plaza tại Thành phố Hồ Chí Minh để tư vấn với Dr. Jonathan Halevy.
Để đặt lịch hẹn, vui lòng gọi: (028) 3822 7848 (FMP - Diamond Plaza)
Hoặc email: hcmc@vietnammedicalpractice.com
